Pijn is wereldwijd de meest voorkomende reden waarom mensen medische hulp zoeken, en het is ook de aandoening waarbij de kloof — én de potentiële synergie — tussen TCM en westerse geneeskunde het meest zichtbaar is. Alleen al chronische pijn treft naar schatting 1,5 miljard mensen wereldwijd. Beide systemen bieden krachtige hulpmiddelen, maar ze benaderen het probleem vanuit fundamenteel verschillende invalshoeken.
De TCM-benadering van pijn
In de TCM wordt pijn begrepen vanuit één leidend principe: "Waar blokkade is, is pijn; waar vrije doorstroming is, is geen pijn" (Bu tong ze tong, tong ze bu tong). Pijn ontstaat door stagnatie — van Qi, Bloed, of beide — vaak verergerd door pathogene factoren zoals Koude, Vochtigheid of Hitte.
Acupunctuur
Acupunctuur is de meest bestudeerde pijninterventie binnen de TCM. Fijne naalden worden op specifieke punten langs de meridianen ingebracht om Qi-stagnatie te verhelpen en de zelfgenezende mechanismen van het lichaam te stimuleren. Modern onderzoek heeft verschillende plausibele werkingsmechanismen geïdentificeerd: het vrijkomen van endorfines en enkefalines, modulatie van pijnsignaleringsroutes, lokale ontstekingsremmende effecten en veranderingen in hersenconnectiviteit zichtbaar op fMRI. De bewijsbasis is het sterkst voor chronische lage rugpijn, knieartrose, spanningshoofdpijn en migraine, waar meerdere systematische reviews en meta-analyses aantonen dat acupunctuur beter presteert dan schijncontroles en standaardzorg.
Cupping-therapie
Bij cupping wordt zuigkracht gebruikt om de bloedstroom naar aangedane gebieden te bevorderen, de circulatie te stimuleren en myofasciale spanning los te maken. Hoewel de onderzoekskwaliteit wisselend is, heeft cupping veelbelovende resultaten laten zien bij musculoskeletale pijn, met name in de nek en onderrug. Het wordt vaak gecombineerd met acupunctuur.
Tuina-massage
Tuina is een therapeutisch massagesysteem dat werkt langs meridianen en acupressuurpunten. Het combineert technieken die vergelijkbaar zijn met westerse fysiotherapie — kneden, rollen, drukken en stretchen — met TCM-diagnostische principes. Tuina wordt veel gebruikt bij musculoskeletale pijn, sportblessures en spanningshoofdpijn.
Kruiden met pijnstillende werking
TCM-kruidenformules voor pijn bevatten vaak kruiden waarvan de moderne farmacologie heeft bevestigd dat ze pijnstillende eigenschappen hebben. Corydalis (Yan Hu Suo) bevat dehydrocorybulbine (DHCB), waarvan is aangetoond dat het dopaminereceptoren activeert en meetbare pijnverlichting geeft in diermodellen. Andere veelgebruikte kruiden zijn wierook (Ru Xiang), mirre (Mo Yao) en kurkuma (Jiang Huang), die allemaal gedocumenteerde ontstekingsremmende eigenschappen hebben.
Moxibustie
Het verbranden van gedroogde bijvoet (Ai Ye) nabij acupunctuurpunten genereert diepe warmte die Koude verdrijft en de Qi-circulatie bevordert. Moxibustie wordt vooral toegepast bij pijnpatronen die geassocieerd zijn met Koude-Vochtigheid — zoals artrose die verergert bij koud weer.
De westerse benadering van pijn
Farmaceutische interventies
NSAIDs (ibuprofen, naproxen, diclofenac) blokkeren cyclo-oxygenase-enzymen om ontsteking en pijn te verminderen. Ze zijn effectief bij acute en milde tot matige chronische pijn, maar brengen risico's met zich mee op gastro-intestinale bloedingen, nierschade en cardiovasculaire events bij langdurig gebruik.
Opioïden (morfine, oxycodon, fentanyl) binden aan mu-opioïdreceptoren en produceren krachtige pijnstilling. Ze zijn onmisbaar bij acute postoperatieve pijn en kankerpijn, maar staan centraal in een verwoestende verslavingsepidemie. Alleen al in de Verenigde Staten hebben opioïdenoverdoses sinds 1999 meer dan 500.000 levens geëist, wat heeft geleid tot dringende oproepen voor alternatieve pijnstrategieën.
Corticosteroïd-injecties leveren krachtige ontstekingsremmende medicatie rechtstreeks aan gewrichten of zenuwwortels. Ze bieden snelle verlichting maar hebben een beperkte werkingsduur en kunnen niet onbeperkt worden herhaald vanwege het risico op weefselschade.
Fysiotherapie
Gestructureerde oefenprogramma's, manuele therapie en modaliteiten zoals TENS (transcutane elektrische zenuwstimulatie) zijn eerstelijnsbehandelingen voor veel musculoskeletale pijnaandoeningen. Het bewijs ondersteunt fysiotherapie sterk bij lage rugpijn, schouderimpingement en postoperatieve revalidatie.
Interventionele procedures
Zenuwblokkades, radiofrequente ablatie, ruggenmergstimulatie en gewrichtsvervanging bieden opties voor ernstige of therapieresistente pijn. Dit zijn hooggespecialiseerde, evidence-based interventies die de TCM niet kan repliceren.
Psychologische benaderingen
Cognitieve gedragstherapie (CGT) voor chronische pijn, acceptance and commitment therapy (ACT) en mindfulness-based stress reduction (MBSR) richten zich op de psychologische dimensies van pijn. Pijnneurowetenschappelijke educatie helpt patiënten te begrijpen dat chronische pijn centrale sensitisatie omvat — het zenuwstelsel dat pijnsignalen versterkt voorbij wat de weefselschade rechtvaardigt.
Sterke punten van TCM bij pijn
- Sterk bewijs voor acupunctuur bij chronische pijnaandoeningen
- Minimale bijwerkingen en geen verslavingsrisico
- Richt zich op het algehele patroon van de patiënt, niet alleen het symptoom
- Meerdere modaliteiten kunnen worden gecombineerd (acupunctuur + kruiden + tuina)
- Bijzonder effectief bij functionele en musculoskeletale pijn
Sterke punten van westerse geneeskunde bij pijn
- Snelle, krachtige verlichting bij acute en postoperatieve pijn
- Interventionele procedures voor ernstige structurele problemen
- Evidence-based fysiotherapieprotocollen
- Geavanceerde beeldvorming identificeert behandelbare structurele oorzaken
- Psychologische therapieën richten zich op centrale sensitisatie
De opioïdencrisis: een keerpunt
De opioïdenepidemie heeft een ongekende opening gecreëerd voor niet-farmacologische pijnbehandelingen. In 2017 adviseerde het American College of Physicians acupunctuur als eerstelijnsoptie voor chronische lage rugpijn — vóór medicatie. Het US Department of Veterans Affairs biedt nu acupunctuur aan in veel van zijn faciliteiten. Deze beleidswijzigingen vertegenwoordigen de erkenning door de reguliere westerse geneeskunde dat haar krachtigste pijnstillers meer kwaad dan goed kunnen aanrichten bij verkeerd gebruik, en dat TCM-modaliteiten een oprecht waardevol alternatief bieden voor chronische pijn.
Hoe ze elkaar aanvullen
De beste pijnbestrijdingsprogramma's zetten beide systemen strategisch in. Westerse diagnostiek identificeert de structurele oorzaak (een hernia, een gescheurde rotator cuff). Als chirurgie nodig is, neemt de westerse geneeskunde het over. Voor de chronische, aanhoudende pijn die vaak aanhoudt na structureel herstel — of wanneer geen structurele oorzaak wordt gevonden — kunnen acupunctuur, kruidengeneeskunde en tuina de afhankelijkheid van medicijnen verminderen, het functioneren verbeteren en de levenskwaliteit verhogen. Onderzoek naar integratieve pijnprogramma's in grote medische centra toont consequent verminderd opioïdengebruik en verbeterde patiënttevredenheid wanneer acupunctuur wordt toegevoegd aan de standaardzorg.
Belangrijkste conclusie
Westerse geneeskunde blinkt uit in het diagnosticeren van de oorzaak van pijn en het bieden van snelle verlichting bij acute situaties. TCM blinkt uit in het beheersen van chronische pijn met minimale bijwerkingen. De opioïdencrisis heeft de noodzaak van integratie urgent gemaakt — en het bewijs ondersteunt steeds meer het gecombineerd inzetten van beide systemen.